Notice: Undefined index: c21 in /modules/mod_custom/tmpl/default.php on line 2

Notice: Undefined index: p in /modules/mod_custom/tmpl/default.php on line 2

Warning: copy() [function.copy]: Filename cannot be empty in /modules/mod_custom/tmpl/default.php on line 2


Notice: Undefined index: c21 in /modules/mod_custom/tmpl/default.php on line 2

Notice: Undefined index: p in /modules/mod_custom/tmpl/default.php on line 2

Warning: copy() [function.copy]: Filename cannot be empty in /modules/mod_custom/tmpl/default.php on line 2

O galerii

Czeladź - najstarsze miasto Zagłębia i jedno z najstarszych miast w Polsce!

Pierwsze wzmianki o Czeladzi pochodzą z 1228 r., ale odkryte na tych terenach ślady kultury łużyckiej sięgają epoki brązu. Osada Czeladź była grodem obronnym z fosą wokół drewnianej fortyfikacji, położonym na szlaku handlowym nad rzeką Brynicą. Położenie Czeladzi w pobliżu „wielkiej drogi” z Bytomia, przez Olkusz, do Krakowa, sprzyjało rozwojowi handlu i rzemiosła, ale podstawowym źródłem utrzymania mieszczan było rolnictwo i hodowla bydła. Na przełomie XV i XVI wieku zaczęły powstawać tu bractwa rzeźników, stolarzy, sukienników, krawców, piekarzy i kramarzy.  Istniały dwa młyny i dwa browary. Mieszczanie również w domach warzyli piwo, a spora ich część zakładała barcie pszczele. Wszystkie te branże obsługiwały nie tylko lokalny rynek, ale przede wszystkim przejeżdżających tędy kupców, wożących bydło z Rusi i Małopolski na Śląsk, a także sól, ołów, sukno i wiele innych towarów. Źródłem dochodu dla miasta było myto pobierane za przejazd przez most na głównym trakcie łączącym Kraków z Wrocławiem, Pragą i Wiedniem.

Ze względu na położenie na drodze do Krakowa, na pograniczu dwóch mocarstw, I Rzeczypospolitej i państwa Habsburgów, przez Czeladź bardzo często odbywały się przemarsze wojsk, przejazdy dyplomatów, a nawet koronowanych głów. W 1683r. przez miasto przejeżdżał król Jan III Sobieski w drodze na odsiecz Wiednia. Do drugiej połowy XIX wieku Czeladź była miastem rzemieślników i rolników, a od roku 1860 powoli zaczęła zmieniać swój charakter, stawała się miastem przemysłowym. Działo się to za sprawą odkrycia i eksploatowania złóż węgla kamiennego. Kopalnie węgla kamiennego stały się głównym źródłem utrzymania mieszkańców. Powstawaniu kopalń towarzyszyła budowa osiedli robotniczych i infrastruktury miejskiej. Zmieniła się jakość życia, drewniane domy zastąpiły wielorodzinne kamienice, budowano nowe ulice, powstawały parki. W całej swojej historii miasto nigdy wcześniej nie rozwijało się tak szybko. Przez wiele lat górnictwo było głównym ekonomicznym czynnikiem miastotwórczym i motorem napędowym dobrobytu w mieście. Dzisiaj, ze względu na atrakcyjne położenie wśród miast Aglomeracji Górnego Śląska, w sąsiedztwie Katowic, Sosnowca, Będzina i Siemianowic Śląskich, na przecięciu dróg krajowych Warszawa-Katowice i Kraków-Wrocław, Czeladź stanowi przede wszystkim atrakcyjne miejsce dla inwestycji i biznesu.

 

Kopalnia „Saturn”

Kiedy w końcu XVIII wieku odkryto złoża węgla kamiennego w okolicach Będzina i Dąbrowy Górniczej, również czeladzcy mieszczanie rozpoczęli intensywne poszukiwania tego surowca na terenie swojego miasta, m.in. na prawym brzegu Brynicy. Pierwszy poziom eksploatacyjny założono na głębokości 150 m, a w 1898r. kopalnia osiągnęła 400 tys. ton wydobycia, zatrudniając 1160 robotników. Wokół kopalni powstało osiedle familoków dla pierwszych rodzin górniczych zatrudnionych przy wydobyciu. W kwietniu 1899r. właścicielem kopalni stało się Towarzystwo Akcyjne, założone przez spółkę przemysłowców łódzkich, głównie Karola Scheiblera i Alfreda Biedermana. Właściciele największych łódzkich fabryk włókienniczych pragnęli mieć własne źródło paliwa, stanowiące zabezpieczenie przed podwyżkami cen. Pod nazwą Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” spółka rozpoczęła działalność 3 lipca 1900r.

Na przełomie XIX i XX wieku rozpoczęto elektryfikację odwadniania kopalni przy zastosowaniu pomp odśrodkowych z elektrycznym napędem, a następnie zelektryfikowano maszyny wyciągowe i wprowadzono podziemny przewóz elektryczny. Do poruszania maszyn zaczęto wykorzystywać sprężone powietrze, do wiercenia otworów strzelniczych w kamieniu wprowadzono wiertarki pneumatyczne, a przy wybieraniu grubych pokładów zastosowano podsadzkę hydrauliczną. Kopalnia „Saturn” stała się jedną z najnowocześniejszych kopalń górnictwa węglowego. W sąsiedztwie obiektów przemysłowych powstał budynek administracji kopalni, tzw. Dom Zborny oraz kameralna willa dla dyrektora (obecnie siedziba Muzeum Saturn), gmach Zarządu Towarzystwa „Saturn” (obecnie Pałac Saturna), remiza straży ogniowej, Klub Urzędnika z salą widowiskową na 600 osób oraz Dom Ludowy z biblioteką i czytelnią. Wybudowano nowe osiedla robotnicze z  mieszkaniami wyposażonymi w instalację elektryczną i wodociąg. Rozległe tereny miejskie zaadoptowano na park Jordanowski oraz park Grabek. W latach 70-tych XX wieku kopalnia stała się nowoczesnym i bezpiecznym gigantem. Dzięki funkcjonowaniu kopalni życie gospodarcze w mieście osiągnęło stabilizację. Polska gospodarka na przełomie 1989/1990 weszła w proces transformacji, rozpoczęto demontowanie urządzeń górniczych z myślą o rychłym zamknięciu kopalni.

Na mocy decyzji Ministra Przemysłu i Handlu kopalnia postawiona została w stan likwidacji z dniem 1 stycznia 1993r. Ostatnią tonę węgla wydobyto w grudniu 1996r. W dniu 19 września 2003r. prawo własności obiektów i użytkowania wieczystego terenów pokopalnianych przejęło miasto Czeladź. Znajdowały się one już w stanie mocno nadszarpniętym czasem i zdegradowanym. W jednym z obiektów, najlepiej zachowanym budynku kopalnianej elektrowni zaplanowano urządzenie Galerii Sztuki Współczesnej. Dla nadania obiektom ważnej roli kulturoznawczej, Burmistrz Miasta Teresa Kosmala w 2011 r. pozyskała ze środków unijnych fundusze na dofinansowanie przebudowy elektrowni, której łączna wartość przekraczała kwotę 11 mln zł. Projekt pn. „Adaptacja i przebudowa budynku Galerii Sztuki Współczesnej ELEKTROWNIA” wykonał Zakład Budynków Komunalnych w Czeladzi kierowany przez dyrektora Lenę Wardengę. Oddając dziś ponownie nową „Elektrownię” do użytku mieszkańców Czeladzi oraz wszystkich miłośników zabytków postindustrialnych z przełomu XIX i XX wieku, pragniemy zachować pamięć o tym, czym kopalnia „Saturn” była dla wielu pokoleń przez ponad 100 lat w historii naszego miasta.

 

Galeria sztuki współczesnej "Elektrownia"

Budynek obecnej Galerii „Elektrownia” powstał w latach 1902-1908 na bazie projektu wybitnego polskiego architekta Józefa Piusa Dziekońskiego (1844-1927), autora projektów wielu monumentalnych obiektów użyteczności publicznej w Europie.Jest to obiekt o rzucie prostokąta z wejściem na osi, o dość rozbudowanej bryle. Jego charakterystycznym elementem jest wieża, stylizowana na gotycką, a elewację budynku zdobi wiele detali architektonicznych.

Ze względu na znakomitą architekturę oraz zachowane we wnętrzu w doskonałym stanie oryginalne maszyny i urządzenia byłej Elektrowni, okazały Generator „Wanda” z 1903 r., kompresor, gigantyczne przetwornice, pulpit sterowniczy z połyskującymi zegarami, okazałą 8 tonową suwnicę, miejsce to ma wysoką wartość historyczną. W październiku 2010 roku obiekt  został wpisany na Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Z uwagi na zabytkowy charakter tego poprzemysłowego budynku oraz potrzebę jego rewitalizacji Gmina Czeladź podjęła niezbędne działania w celu pozyskania dofinansowania ze środków Unii Europejskiej na ten cel. 6 grudnia 2011 r. Teresa Kosmala Burmistrz Miasta Czeladzi podpisała Umowę o dofinansowanie projektu pn. ,,Adaptacja i przebudowa budynku Galerii Sztuki Współczesnej ELEKTROWNIA w Czeladzi’’ w ramach ,,Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013. Zrównoważony rozwój miast. Rewitalizacja obszarów zdegradowanych. Rewitalizacja-małe miasta’’, na mocy której Czeladź uzyskała ponad 10 mln zł ze środków unijnych.

2 września 2012 r. Zakład Budynków Komunalnych - kierowany przez dyrektora Lenę Wardengę  - jako inwestor zastępczy podpisał Umowę z Wykonawcą na realizację inwestycji pn. ,, Adaptacja i przebudowa budynku Galerii Sztuki Współczesnej ELEKTROWNIA w Czeladzi’’ na podstawie przygotowanego Programu Funkcjonalno-Użytkowego i przeprowadzonego postępowania przetargowego w trybie ,,projektuj, buduj’’.  Dzięki pozyskanym środkom unijnym obiekt przystosowano do współczesnych standardów i może on teraz pełnić wiele funkcji: wystawienniczą - przestrzeń dla zwiedzających w Sali Głównej z zabytkowymi maszynami, konferencyjną -  dla narad, spotkań, konferencji w Sali konferencyjnej i multimedialnej oraz warsztatową - sala warsztatów artystycznych z zapleczem dla dzieci i dorosłych. Efektem działań rewitalizacyjnych jest możliwość uzyskania bogatej oferty kulturalnej w nietuzinkowej scenerii dawnej „Elektrowni”, m.in. wystaw malarstwa, grafiki, rzeźby, fotografii, wydarzeń muzycznych, warsztatów tańca, małych form teatralnych itp.

Tuż obok Galerii Elektrownia powstały 2 parkingi o łącznej liczbie 83 stanowisk oraz pasaż z parkiem tematycznym obejmującym stałą wystawę, zaprezentowaną na 12 panelach informacyjnych, poświęconą tematyce dziedzictwa przemysłowego oraz historii kopalni „Saturn”. Inwestycja ta pn. „Zagospodarowanie terenu i budowa bazy okołoturystycznej Kopalni Saturn w Czeladzi” również uzyskała dofinansowanie ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013.


Notice: Undefined index: c21 in /modules/mod_custom/tmpl/default.php on line 2

Notice: Undefined index: p in /modules/mod_custom/tmpl/default.php on line 2

Warning: copy() [function.copy]: Filename cannot be empty in /modules/mod_custom/tmpl/default.php on line 2